Waarom stemmen Cubanen (die normaliter niets te kiezen hebben) vandaag over homorechten?

codigosi

 Cubaanse seksuele minderheden staan op het punt belangrijke rechten te verwerven in een nieuwe progressieve ‘familiewet’. In het socialistische land waar alles per decreet wordt besloten, wordt dit progressieve wetsvoorstel op zondag 25 september wél voorgelegd aan de bevolking. Vijf vragen over een omstreden referendum. 

Hoe progressief is de codigo de las familias, Cuba’s nieuwe familiewet?

Als een meerderheid van de Cubanen ‘ja’ stemt in het referendum, maakt Cuba een grote sprong op het gebied van rechten voor homo’s en lesbiennes. Niet dat zij voortdurend expliciet worden genoemd in het wetsvoorstel, bestaande rechten voor mannen en vrouwen worden simpelweg uitgebreid. Zo is het huwelijk niet langer een contract tussen een man en een vrouw, maar een verbintenis tussen ‘twee personen’.

De familie blijft de ‘kern van de samenleving’, maar het begrip familie krijgt een voor Cuba geheel nieuwe betekenis. ‘Families worden gevormd tussen familieleden, ongeacht de aard van hun relatie, en tussen echtgenoten en duurzame partners’, stelt de wet. Bovendien kunnen die nieuwe families, of die nu uit man en vrouw, mannen of vrouwen bestaan, kinderen adopteren.

De wet introduceert ook de ‘solidaire zwangerschap’, oftewel het draagmoederschap. Vrouwen die dat willen - ‘enkel uit altruïstische motieven’ - kunnen een kind baren voor een stel of een individu dat daar niet toe in staat is. ‘Vanwege medische redenen of wanneer het een alleenstaande man of een mannenstel betreft’. In het verlengde hiervan staat de wet meerouderschap toe, waarbij een kind een derde ouder kan hebben.
Zijn de Cubanen klaar voor deze veranderingen?

De uitkomst van het referendum is lastig te voorspellen. Het socialistische eiland kent geen onderzoeksbureaus die om de zoveel tijd de mening van het volk peilen. Doorgaans beslist de eenpartijstaat over nieuwe wetten. Die worden dan nog wel voorgelegd aan het parlement waarin de afgevaardigden van de Communistische Partij vervolgens unaniem voor stemmen.

Omdat die almachtige staat volop campagne voert vóór de nieuwe wet, is de verwachting dat een meerderheid van de circa 8 miljoen volwassen Cubanen die mogen stemmen, hun goedkeuring zullen geven. Toch kan de staat niet geheel gerust zijn op de uitkomst. Een deel van de Cubanen zal vanuit conservatieve levensovertuiging tegen stemmen. Katholieke en evangelische kerken spraken zich bijvoorbeeld uit tegen het homohuwelijk en de ‘genderideologie’ in de nieuwe wet.

Andere Cubanen zullen in het referendum een zeldzame kans zien om tegen de overheid te stemmen. Veel jongeren die opgroeiden na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie en het wegvallen van het Sovjet-geldinfuus, hebben nooit de vruchten van Fidel Castro’s revolutie kunnen plukken. Zij gingen in juli vorig jaar de straat op in protest tegen de staat, tegen censuur, tegen de grote schaarste in basisbehoeftes en voortdurende economische crisis. Al heeft de familiewet weinig te maken met hun klachten (en zijn ze het wellicht met de inhoud eens), toch kunnen ze iets van hun onvrede kwijt in een tegenstem.
Staat het Cubaanse regime altijd al zo positief tegenover seksuele minderheden?

De tijden zijn veranderd. In de jaren zestig, het eerste decennium van de revolutie, stuurde de staat homoseksuele mannen nog naar werkkampen. Maar het Cubaanse regime heeft in de 21ste eeuw een transformatie doorgemaakt. De werkkampen van destijds worden inmiddels erkend als een fout van de revolutie. Sterker nog, een Castro - Maria, dochter van Raúl - is al jaren het gezicht van de nieuwe progressieve kant van de Communistische Partij. In 2008 ging zij voorop in Cuba’s eerste (door de overheid georganiseerde) pride-mars. Kort daarop zette de staat nog een grote stap door geslachtsoperaties toe te staan.
Waarom eigenlijk een referendum in een land zonder verkiezingen?

Precies daarover is de ‘genderfluïde’ Daniel Triana verbolgen. Omdat de 25-jarige lhbti-activist openlijk kritiek uit op het Cubaanse regime wordt hij continu in de gaten gehouden door de staat. De familiewet is een van de weinige plannen van de overheid waar hij hartgrondig voor is. Toch heeft hij een ‘bitter’ gevoel bij het referendum, laat hij per telefonisch bericht weten. ‘Dit zijn mensenrechten die de staat hoe dan ook zou moeten garanderen. Waarom moet nu juist hierover het volk stemmen?’

Hij ziet de stembusgang als een politiek spel met lhbti-rechten als inzet. Terwijl Cuba een van de zwaarste economische crisis in decennia doormaakt en maandelijks duizenden jonge Cubanen het eiland verlaten, probeert de overheid met immateriële zaken zoals het homohuwelijk en het meerouderschap haar reputatie op te poetsen, meent Triana. ‘Ze hebben dit succes nodig.’

Met de wet kan de staat een (klein) wit voetje halen bij miljoenen jongeren die veelal progressievere ideeën hebben dan de oudere generaties. Met het referendum geeft de staat ook aan de (oudere) tegenstanders een stem. Bovendien toont het land aan de buitenwereld met de combinatie van wet en referendum hoe progressief én democratisch het is. ‘Een ja-stem’, zei president Miguel Díaz-Canel, ‘is een stem voor democratie.’ Hij zei ook: ‘Ja stemmen, is stemmen voor de eenheid, de revolutie, het socialisme en voor Cuba.’
Wat gebeurt er als de nee-stem wint?

Een goede vraag, vindt ook de onafhankelijke Cubaanse nieuwssite El Toque, deels opererend vanuit de kritische diaspora. Cuba heeft zo weinig ervaring met referenda dat er geen duidelijk regels bestaan rond het wegstemmen van een overheidsplan. Dit is de eerste keer sinds Castro’s revolutie in 1959 dat Cubanen stemmen over een wetsvoorstel, alle andere wetten werden simpelweg aangenomen door de regering.

De staat heeft geen uitsluitsel gegeven over wat een ‘nee’ zou betekenen, schrijft El Toque. ‘Wat geheel in lijn is met de overheidscampagne die de ja-stem promoot als de enige optie in het referendum.’ De wet werd bovendien al aangenomen door het parlement en gepubliceerd in het staatsblad. ‘De mogelijkheid van winst voor het nee-kamp - ongeacht de werkelijke wens van de kiezers - lijkt gering’, stelt de nieuwssite.


DE VOLKSKRANT


Comments powered by CComment

Articles - FJ Related Plus

Mastodon

SJ Xmas