Hoe de kijk op burgemeester Halsema door seksisme en corona veranderde

4

0 user and 4 guests have thanked.

FHalsemaAntiNashvilledemo
Burgemeester Femke Halsema in 2019 tijdens de Viering van de Liefde bij het Homomonument: een reactie op de orthodox-protestantse Nashvilleverklaring, waarin homoseksualiteit wordt afgewezen.Beeld Niels Wenstedt/HH
 
Op de helft van haar termijn lijkt het burgemeesterschap van Femke Halsema in rustiger vaarwater te zijn gekomen. Na de harde kritiek rond de Damdemonstratie bood de coronacrisis rehabilitatie, een kans om voor Amsterdam op de barricaden te klimmen.
Hoe is het daar?’ appt een ambtenaar aan burgemeester Femke Halsema, op de avond van dinsdag 2 juli 2020. ‘Pffffh, niet vol te houden,’ reageert de burgemeester. ‘Ai,’ appt de medewerker terug.

Op de ambtswoning is het al bijna 24 uur een heksenketel, de burgemeester en haar mensen hebben nauwelijks geslapen. Een demonstratie tegen racisme op de Dam verliep rustig, maar de beelden van het volle plein waar onvoldoende afstand werd gehouden zorgen, een dag na het einde van de eerste lockdown, voor een nationale woedeaanval. ‘Burgemeester Halsema heeft iets uit te leggen,’ kopt ook Het Parool die dag onheilspellend.

De gemeenteraad, de Tweede Kamer, het kabinet, de media, op dat moment lijkt het wel alsof íedereen zich tegen Halsema keert, de eindverantwoordelijke voor het verloop van de demonstratie. Op televisie wordt een motie van wantrouwen tegen haar aangekondigd, in de Tweede Kamer wordt om haar afzetting gevraagd. Halsema zit alleen in het oog van de orkaan. Uit haar correspondentie die met hulp van een beroep op de Wet openbaarheid bestuur is vrijgegeven, blijkt dat de hevigheid van de kritiek haar niet koud laat. ‘Dank je wel en het spijt me dat we steeds zoveel tegenwind hebben te incasseren,’ mailt ze haar naaste medewerkers teneergeslagen.
Last van GroenLinksimago

Ruim een jaar later lijkt het tij gekeerd. Na een openhartig gesprek in het tv-programma College Tour over haar leven als burgemeester, moeder en bekende Amsterdamse stonden de kranten begin juni vol verhalen waarin bewondering doorklinkt. In betrekkelijk korte tijd lijkt er een omslag gaande in het denken over burgemeester Halsema.

Feit is dat de burgemeester halverwege haar eerste termijn, op 12 juli is ze drie jaar burgemeester, steeds geroutineerder te werk gaat. Dat was deze week ook te zien bij de aanslag op Peter R. de Vries. Dezelfde avond kwam Halsema met hoofdofficier René de Beukelaer en politiechef Frank Paauw samen voor overleg, om later op de avond indringend uiting te geven aan de woede die er heerst in de stad.

Ook de samenwerking met brandweercommandant Tijs van Lieshout is rimpelloos. Daarnaast krijgt Halsema vanuit de raad brede politieke steun voor haar visie op Amsterdam – een minder ordinaire stad – en beginnen haar eerste grote veranderingen tot de stad door te dringen. Denk aan het verplaatsen van de prostitutie of het weren van toeristen uit coffeeshops en de grootschalige stadsvernieuwing in Zuidoost en Nieuw-West.

De groeiende aandacht in de samenleving voor seksisme en misogynie (vrouwenhaat) lijkt voor een andere kijk op de burgemeester te zorgen. Steeds meer mensen realiseren zich dat Halsema als eerste vrouwelijke burgemeester van Amsterdam heel wat haat te verduren krijgt, ongeacht haar koers. AD-journalist Angela de Jong – een van de meest gelezen columnisten van Nederland, die Halsema regelmatig op de korrel nam in haar stukken – beschreef haar na College Tour als ‘een zelfbewuste vrouw die weet dat ze drie keer zo hard moet werken als een middelmatige man’.

Volgens Janka Stoker, hoogleraar leiderschap aan de Rijksuniversiteit Groningen, moeten vrouwelijke leiders zoals Halsema harder werken. “Als Femke Halsema iets wil doorvoeren, is de kans groter dat we hier kritisch op zijn, omdat ze vrouw is. Wij beoordelen namelijk niet alleen of ze een goede leider is, maar ook of ze een ‘goede’ vrouw is,” zegt Stoker. “Bij mannen is de rol van burgemeester veel meer in lijn met wat wij van ze als man verwachten.”

Femke Halsema werd op 12 juli 2018 geïnstalleerd als burgemeester van Amsterdam. “Ik ga mijn best doen,” zei ze in haar eerste toespraak als burgemeester. Beter gezegd: GroenLinksburgemeester, want zo werd ze toen door veel mensen gezien. Haar laatste publieke functie was immers partijleider van GroenLinks en fractievoorzitter in de Tweede Kamer, tot 2010.

Maar volgens wethouder Rutger Groot Wassink, de lokale GroenLinksvoorman, heeft Halsema het meeste last gehad van de overwinning van zijn partij als grootste van Amsterdam, die ruwweg samenviel met de start van haar burgemeesterschap. “GroenLinks de grootste van de stad en dan ook nog een GroenLinksburgemeester, dat is voor haar in de beeldvorming weleens lastig geweest.”

Stoker vermoedt dat Halsema sneller wordt afgerekend op haar politieke achtergrond dan bijvoorbeeld oud-Kamerlid Sybrand Buma, die leider van het CDA was en meteen daarna burgemeester van Leeuwarden werd. “Bij Buma gaat het over nostalgie, omdat zijn vader ook burgemeester was, het CDA wordt vergeten. Het kan zijn dat we Halsema ook hier strenger op beoordelen, terwijl we bij Buma zeggen: leuk, wat een typische burgemeester.”

Femke op de Dam
Burgemeester Femke Halsema tijdens het massale protest van op de Dam naar aanleiding van de George Floyd in Minneapolis. Beeld ANP

In haar eerste jaren als bestuurder nam Halsema vaak beslissingen die haaks op de idealen van GroenLinks staan. Zo krijgen krakers sneller de politie op hun dak, worden handhavers uitgerust met een wapenstok en mag de politie een proef doen met preventief fouilleren. Volgens Groot Wassink was dat geen poging van de burgemeester om zich van de partij te distantiëren, maar opende het wel de ogen van mensen die haar kritisch volgen. “Ze liet zien dat ze pragmatische oplossingen zoekt vanuit de inhoud en logenstrafte de vooroordelen.”

Ook richting Ajax vaart ze een eigen koers. Hoewel ze geen liefhebber is van het spelletje, beseft ze wel hoe sterk de sentimenten zijn rond de voetbalclub. Ze nam enkele opvallende beslissingen: zo moest er een onafhankelijk onderzoek komen naar politiegeweld rond de wedstrijd Ajax-Juventus in april 2019, en werd de club weer toegestaan zich op het Museumplein te laten huldigen. Ook het gedogen van de veel te drukke applaussessie bij de Johan Cruijff Arena na het kampioenschap van 2021 of het toestaan van tv-schermen op terrassen, nét een dag eerder dan de overige steden, toont dat deze burgemeester de voetbalfans genegen wil zijn.
Scholen en horeca open

Hoe populair Halsema is, is niet recentelijk onderzocht. Een bevolkingsonderzoek van gemeentelijk bureau OIS liet eerder wel zien dat het vertrouwen van Amsterdammers in de burgemeester snel was gegroeid: eind 2019 had 37 procent van de Amsterdammers (zeer) veel vertrouwen in de burgemeester, in mei 2020 was dat gegroeid naar 52 procent. Maar toen moest de Damdemonstratie nog komen.

In de maanden na de Damdemonstratie leefde de pandemie weer op, en dat lijkt in het voordeel van Halsema te zijn geweest. Volgens Stoker hebben mensen de neiging zich in tijden van crisis achter de leider te scharen. Waar de burgemeester in het eerste deel van de pandemie vooral streng moest zijn, en uitvoering moest geven aan de harde anticoronamaatregelen, kreeg ze vanaf de tweede lockdown steeds meer kans om zich aan de kant van de Amsterdammers te scharen.

Ze dwong in Den Haag een mondkapjesplicht af en pleitte eind 2020 openlijk voor het zo snel mogelijk heropenen van scholen. Dit voorjaar was ze de eerste burgemeester die het kabinet vroeg om de snelle heropening van de terrassen en Artis. Halsema zag de horeca niet als een gevaar, maar juist als een bondgenoot bij het handhaven van de regels. Stoker: “De stereo­typen van een leider zijn hard, daadkrachtig, dominant. In coronatijd heeft Halsema laten zien dat ze deze eigenschappen heeft.”
Vragen stellen

Groot Wassink wijst op het sms’je van Halsema aan premier Mark Rutte dat door de Volkskrant werd onthuld, waarin zij zei: ‘Je zal nu maar 16 zijn en verliefd.’ Daar heeft Halsema het verschil kunnen maken, denkt hij. “Ze ging uit overtuiging en betrokkenheid steeds aan de kant van de stad staan, en dat was goed.”

Amsterdammers moesten ook gewoon heel erg wennen aan hun nieuwe burgemeester, juist omdat ze al zo bekend was, denkt vertrekkend stadsdeelvoorzitter Mascha ten Bruggencate (Centrum). “In het begin van haar termijn zaten we samen in een gesprek en toen maakte een van de aanwezigen zomaar een foto van haar, midden in die meeting! Toen dacht ik: het is echt heel heftig om Femke Halsema te zijn.”

Vooral onder jonge Amsterdammers is Halsema veel bekender dan haar voorganger. Van de jongeren tot 34 jaar weet 84 procent de naam van de burgemeester te noemen (OIS, 2019), een opvallend verschil met 2015, toen de helft van de jongeren (54 procent) dat wist. Bij ouderen is het verschil tussen de naamsbekendheid van Eberhard van der Laan en Halsema nihil.

Hoe besturen werkt, heeft Halsema moeten leren. Daar had ze weinig ervaring mee en dat wist ze zelf ook. Al vroeg investeerde zij hierin, herinnert ombudsman Arre Zuurmond zich. Maanden voordat de sollicitatieprocedure begon, bereidde Halsema zich al voor op haar mogelijke nieuwe baan door gesprekken te voeren met kenners van de stad. “Zij is de enige kandidaat-burgemeester die bij mij langs is geweest met vragen ter voorbereiding op haar sollicitatie. Ze had een heel groot notitieblok bij zich. Tweeënhalf uur lang heeft ze vragen gesteld.”

Vragen stellen is ze blijven doen, soms tot grote verrassing van ambtenaren die een heel andere burgemeester gewend waren, zegt Ten Bruggencate. “Het is grappig om te zien hoe ze soms aan een ambtenaar vraagt: ‘Maar wat vind je er eigenlijk van?’ Zo iemand schrikt zich dan rot, want ze zijn gewend om feitelijke informatie te geven.” Halsema geeft volgens Ten Bruggencate een nieuwe invulling aan het ambt door veel laagdrempeliger te zijn dan haar voorgangers. “Ze is niet hiërarchisch en wil dat ook niet zijn, maar wordt soms wel zo behandeld.”


Burgemeester Femke Halsema legt verantwoording af, voor de manier waarop ze de demonstratie van Black Lives Matter op de Dam heeft bestuurd. Beeld Maarten Brante

Ook Zuurmond ziet grote verschillen tussen Van der Laan en Halsema. “Van der Laan had in een gesprek vaak de veronderstelling dat hij zelf de antwoorden had. Hij hoefde niks te horen van de ombudsman. Hij was niet nieuwsgierig en redeneerde veel meer vanuit macht. Halsema is analytischer en laat mensen antwoorden, met rust en tijd om bij de vraag stil te staan.”

Rond de deze week afgetreden wethouder Laurens Ivens ging Halsema ook behoedzaam te werk. In 2019 kreeg ze de eerste signalen van grensoverschrijdend gedrag, waar ze hem op aansprak. Na nieuwe signalen in 2020 gebeurde dat opnieuw, maar tevergeefs. Na een officieel onderzoek diende Ivens deze week zijn ontslag in. De komende tijd zal moeten blijken of Halsema sneller had moeten handelen, al heeft ze zelf al gezegd dat de gemeente hier lering uit moet trekken.

Een zekere mate van hiërarchie is onvermijdelijk in een ambtelijke organisatie met meer dan 15.000 medewerkers. Ook daarin heeft Halsema stappen moeten zetten. “De burgemeester en ik rolden weleens met onze ogen in een overleg als we een suggestie niet goed genoeg vonden. Dan kreeg ik later te horen dat het plan in de prullenbak was gegooid omdat medewerkers zagen dat wij elkaar veelbetekenend aankeken,” zegt Ten Bruggencate. “Dat realiseer je je niet, het kost tijd om je daar bewust van te worden en dat doen we nu heel anders.”

Wat Halsema en Van der Laan wel gemeen hebben, is de aandrang om zich soms tot op detailniveau met dingen bezig te houden, variërend van de kop boven een artikel in de krant tot ‘meedenken’ met collega-wethouders. Vooral in haar eerste jaar wilde Halsema tijdens collegevergaderingen op veel dossiers invloed uitoefenen, iets wat haar wethouders niet gewend waren. Zuurmond ziet dat als iets goeds. “Van der Laan had veel meer conflict, er zat een grote afstand tussen zijn portefeuilles en die van andere wethouders. Iedereen dacht: ik blijf een beetje uit zijn buurt. Halsema maak veel meer verbinding met andere bestuurders om zo de problemen aan te pakken.”
Privé in het nieuws

Ten Bruggencate denkt dat het vooral enthousiasme is. “Dan zitten we te praten over fietsenrekken ergens in de binnenstad en dan krijgt Halsema het idee om twee rijtjes te plaatsen, omdat ze in het voorbijgaan zag dat het wel past,” zegt Ten Bruggencate met een lach. “Dan zeg ik: ‘Je bent burgemeester van Amsterdam. Zeg dat we het moeten regelen, dan doen we dat.’”

Iets anders wat Zuurmond opvalt: Halsema komt in vergelijking met haar voorgangers vaker in het nieuws wegens privéaangelegen­heden. De aanhouding van haar puberzoon, die met vrienden een onbewoonde, verwaarloosde woonboot in was gegaan, brandblussers op straat had leeggespoten en op de vlucht voor de politie een nepwapen had weggegooid, werd gelekt naar De Telegraaf. Ze moest zich ervoor verantwoorden tegenover de raad. Volgens Zuurmond zou het goed zijn voor de stad als het vaker gaat over het burgemeesterschap en minder over dit soort zaken. “We hebben het wel erg over de persoon.”

De komende drie jaar is Halsema nog burgemeester – met kans op verlenging. Ten Bruggencate ziet dat de tegenwind uit de eerste drie jaar burgemeester Halsema taai heeft gemaakt. “Ze heeft iets over zich van ‘mij krijgen ze niet klein’, en daar krijgt ze gelijk in.”

HetParool

 

Tags: Femke Halsema

Comments powered by CComment

Articles - FJ Related Plus