Janis Ian: ‘Misschien moeten we leren meer te accepteren zonder te willen begrijpen’

5

0 user and 5 guests have thanked.

lickhercLICK HERe to download this album JANIS IAN - The Light at the End of the Line, 2022. at Gofile.
 Depending on your browser you may have to click right -> "Save as"

Pensioen? Het is maar wat je onder pensioen verstaat. Voor de generatie van Janis Ians ouders betekende het het einde van hun werkzame leven. ‘Voor een artiest als ik betekent het alleen dat ik niet meer de hort op hoef voor concerten. Dat ik thuis kan blijven en meer tijd kan doorbrengen met mijn geliefden.’

Dus ja, Janis Ian, de 70-jarige Amerikaanse singer-songwriter die in 1975 in één keer haar naam vestigde met At Seventeen, een hartverscheurende schets van een impopulair schoolmeisje, houdt op met het uitbrengen van albums. En ja, de beschermheilige van de buitenbeentjes neemt ook afscheid van haar podiumbestaan. Ze beëindigt inderdaad een deel van haar werkzame leven met haar afzwaai-album The Light at the End of the Line. Maar dat alles betekent niet dat Ian, die zich in 1995 al heeft losgeweekt van de muziekindustrie en alles in eigen beheer doet, stopt met schrijven. Integendeel.

Via een Zoomverbinding verduidelijkt Ian dat ze op tournee altijd in beslag wordt genomen door secundaire zaken. ‘Ik maak me zorgen over de ontvangst van de pers. Ik maak me zorgen over mijn kleding en of ik waar ik verblijf wel een wasje kan draaien. En dat is prima, want het is mijn baan om als podiumartiest ook dáár mijn aandacht aan te besteden, maar ik hou me nooit bezig met waar de volgende song over moet gaan of het volgende hoofdstuk van het boek dat ik aan het schrijven ben. Terwijl schrijven is waar mijn hart ligt. En het is ondoenlijk om optreden en schrijven met elkaar te combineren.’

Niet dat het een per se beter is dan het ander, maar je moet op een gegeven moment kiezen. ‘Kijk naar Dolly Parton, een van de beste songschrijvers van haar generatie. Die heeft op een gegeven moment echt besloten om alleen maar het merk Dolly Parton te zijn.’
Songwriter-singer

Misschien moeten we Janis Ian in plaats van singer-songwriter dan ook songwriter-singer noemen. Als iets haar duidelijk is geworden in haar 55-jarige carrière, dan is het wel dat ze in de eerste plaats auteur is, net zoals Bob Dylan een auteur is. Ze schrijft ook al sinds 2001 goed ontvangen sciencefictionverhalen.
Janis Ian in Amsterdam in 1975Janis Ian in Amsterdam in 1975

Bovendien ligt het zwaartepunt van haar loopbaan als zangeres in de jaren zestig en zeventig. Haar debuut, de folksong Society’s Child (1966), waarin ze als vroegrijpe 14-jarige zong over een indertijd controversiële interraciale relatie, bracht haar roem in de Verenigde Staten. At Seventeen leverde haar een nummer-1-hit op en een internationale doorbraak. Hoewel Ian geregeld speciaal materiaal voor haar fans uitbrengt, dateert haar laatste reguliere album van 2006.

De zwanenzang zat eraan te komen. Het uitgebreide persbericht voor The Light at the End of the Line vertelt dat Ian eerder had besloten om te stoppen, maar haar laatste plaat wilde maken als ze een verzameling onberispelijke songs had. Dat kostte haar blijkbaar zestien jaar.

Ian: ‘Een van de moeilijkste dingen als ouder wordende artiest, is je scherpte behouden. Hoe zorg je ervoor dat je niet de makkelijkste uitweg kiest? Na meer dan 55 jaar ervaring als professioneel auteur weet ik wel hoe ik een slechte regel of een onhandige melodie kan verdoezelen. Dat wilde ik voor deze plaat pertinent niet. Zo’n uitermate kritische grondhouding houdt het werk op.’
 
Janis ian in 1981Janis ian in 1981

Ervaring

Maar een ouder wordende songschrijver wordt ook slimmer, en werkt daardoor efficiënter. Ian: ‘Iets waar je je niet altijd bewust van bent. Ik heb eens een song geschreven met een heel beroemde performer die nog nooit een liedje had gemaakt. Na een uur was ik bekaf. Dat kwam doordat die persoon met ideeën op de proppen kwam die ik op voorhand had afgewezen. In mijn achterhoofd had ik allerlei mogelijke oplossingen al verworpen voordat ze waren uitgesproken. Zonder die jaren ervaring had ik dat niet gekund.’

Maar een worsteling blijft het. Een die bloed, zweet, tranen en vijftien kladjes vergt. Kleine troost: zelfs de goden van de singer-songwriter-Olympus moeten het gevecht aan. ‘Ik sprak Gretchen Peters onlangs (collega singer-songwriter en goede vriendin, red.) en we waren zo opgelucht te ontdekken dat Leonard Cohen vaak ook zo’n tien à vijftien versies schreef voordat hij tevreden was.’

Laat daar meteen de vergelijking met collega’s ophouden. Ian heeft geleerd dat elke schrijver uiteindelijk met zichzelf moet wedijveren. ‘Als beginnend schrijver vind je alles wat je schrijft fantastisch. Want hé, jij hebt het geschreven. Dan ga je door diverse fasen waarin je je eigen werk te tolereren vindt, en vervolgens alles afdoet als verschrikkelijk. Je komt tot de ontdekking dat je jezelf al die tijd hebt afgemeten aan je voorbeelden. In mijn geval waren dat Leonard Cohen, Billie Holiday, Rodgers and Hammerstein en The Beatles. Als het goed is, bereik je het punt dat je beseft dat je een eigen repertoire van heel, heel goede songs hebt opgebouwd. Nummers als Jesse, Stars en At Seventeen zijn, wat mij betreft, allemaal van de bovenste plank. Daaraan meet ik mijn nieuwe materiaal af. Je kunt uiteindelijk alleen beter worden als je je eigen toetssteen wordt.’

En Ians nieuwe materiaal doorstaat de vergelijking moeiteloos. The Light at the End of the Line klinkt als een vertrouwd tedere bloemlezing van medemenselijkheid. Ook al geldt die medemenselijkheid nu niet alleen 17- maar ook 70-jarigen. In I’m Still Standing zingt Ian zelfverzekerd over de rimpels, de plooien, de littekens die het leven op haar lichaam heeft achtergelaten:

And I would not trade a line

Make it smooth and fine

or pretend that time stands still

I plan to rest my soul

Je kunt het opvatten als het eindstation van het bewustwordingsproces van dat onzekere At Seventeen-buitenbeentje. Empowerment voor inmiddels opgegroeide meisjes met ‘ravaged faces, lacking in the social graces’.

Ian: ‘Het klopt dat dat nummer een helende werking heeft. Op onverwachte manieren zelfs. Ik geef workshops songwriting waar meiden bij zitten van 19, 20 jaar oud. We laten dan elkaar horen wat we als laatste hebben geschreven. Zij begonnen te huilen toen ik dit zong. Dus ik vroeg: hoe raakt dit jullie? Tot mijn verbazing zeiden ze dat het ging over hun eigen leven. Ik was even vergeten hoeveel je over je uiterlijk kunt piekeren op die leeftijd.’
Sociaal achtergestelden

In weerwil van alle rimpels, iets is in die 55 jaar altijd hetzelfde gebleven. Janis Ian is nog steeds de voorspreker van de sociaal achtergestelden. Vanaf Society’s Child in 1966 tot Perfect Little Girl nu, waarin ze een lans breekt voor de gevoelens van een trans vriend. Of Resist, dat zich op bluesrockritme luid en duidelijk uitspreekt tegen de consequente achterstelling van vrouwen.

Put her in high heels, so she can’t run

Carve out between her legs so she can’t come

Get her a dress for easy access

Tell everybody that she’s just like the rest

Dat elke keer afgesloten met de oproep tot verzet: ‘Resist, resist, resist.’

Is het niet fantastisch dat er nu popsterren zijn als Billie Eilish en Lizzo die in hun werk eigenwaarde en zelfbeschikking van vrouwen centraal stellen? ‘Ik ben de eerste om toe te geven dat er de afgelopen twintig jaar veel is veranderd. Ik kan nu over Patricia spreken als mijn vrouw (Ian trouwde in 2003 met haar toenmalige vriendin Patricia Snyder, red.) terwijl ik al 33 jaar een relatie met haar heb.’

Janis IanJanis Ian

En toch kan het soms aanvoelen alsof we terug zijn bij af. ‘Zal ik je eens wat vertellen? Ik zou een interview doen voor een groot radiostation hier in Amerika en ze lieten me weten dat ze liever niet hadden dat ik Resist zou zingen. Ze vonden het te suggestief. Ik heb voor de eer bedankt.’

Ze wil maar zeggen dat we er nog lang niet zijn. De weg naar een gelijke behandeling van diverse bevolkingsgroepen is een lange. Educatie is daarbij een noodzakelijke gids. Educatie voor mannen en jongens, waar het vrouwen betreft, maar ook voor Ian zelf. ‘Ik weet bijvoorbeeld niet hoe het voelt om transgender te zijn. Heb het nooit begrepen. Maar een vriend – die over wie ik zing in Perfect Little Girl – vertelde dat hij op een gegeven moment tot het ongenadig harde besef kwam dat hij voor altijd gevangen zou zitten in een vrouwenlichaam. Het liet me terugdenken aan het moment dat ik als meisje realiseerde dat Peter Pan nooit op mijn raam zou kloppen en me zou leren vliegen. Hoe dwaas die vergelijking ook moge zijn, dat voelde als een verschrikkelijk verlies. Die vriend heeft me met zijn woorden onderwezen. Door die vergelijking te maken voelde ik empathie. Ik begrijp nog steeds niet hoe het voelt om trans te zijn. Maar ik weet ook niet hoe het voelt om een man te zijn. En mannen accepteer ik ook. Misschien moeten we leren meer te accepteren zonder te willen begrijpen.’


Volkskrant




Tags: Janis Ian

Comments powered by CComment