Marieke Lucas Rijneveld wint Booker Prize

2

0 user and 2 guests have thanked.

 The Discomfort of Evening (De avond is ongemak) is als eerste Nederlandse roman bekroond met de International Booker Prize. Auteur Marieke Lucas Rijneveld en vertaler Michele Hutchison delen het prijzengeld van 50 duizend pond (ruim 55 duizend euro).

‘Ik ben zo trots als een koe met zeven uiers’, reageerde de schrijver in een videoboodschap.

‘Door zijn venijnige komedie en de pure poëzie van zijn observaties is dit een boek van betoverende schoonheid, adembenemend vertaald door Michele Hutchison’, verklaarde juryvoorzitter Ted Hodgkinson. ‘Al vroeg in het jureringsproces maakte dit boek een grote indruk en onze fascinatie werd bij tweede en derde lezing alleen maar groter.’

Niet alleen Hodgkinson maar ook diverse juryleden betoonden zich idolaat over de wijze waarop Michele Hutchison het buitengewoon Nederlandse boek in natuurlijk en overtuigend Engels heeft omgezet. De essentie van de International Booker Prize is dat niet alleen de auteur wordt geëerd, maar ook de dikwijls in de schaduw opererende vertaler erkenning krijgt voor zijn of haar essentiële rol in het publicatieproces.

The Discomfort of Evening was een van de zes titels op de shortlist, waarop verder boeken uit Duitsland, Iran, Mexico, Argentinië en Japan stonden. De International Booker Prize werd van 2005 tot 2015 (onder de naam Man Booker International Prize) elke twee jaar uitgereikt aan een levende auteur met een oeuvre van redelijke omvang, wiens/wier werk in Engelse vertaling beschikbaar is. In 2007 behoorde Harry Mulisch tot de 15 genomineerden. Sinds 2016 wordt de prijs jaarlijks toegekend voor één roman en wordt er zowel een longlist als een shortlist bekendgemaakt. Vorig jaar haalde The Death of Murat Idrissi (De dood van Murat Idrissi) van Tommy Wieringa, vertaald door Sam Garrett, de longlist.

Hoewel nog niet zo vermaard als de ‘gewone’ Booker Prize – die dan ook al uit 1969 dateert – is de International Booker Prize van groot belang voor het bekroonde boek. Het vertegenwoordigt immers per definitie een kleiner taalgebied dan het Engelse. De afgelopen jaren waren de winnaars afkomstig uit Zuid-Korea, Israël, Polen en Oman. Het winnen van de prijs betekent ruime publiciteit in zowel het Verenigd Koninkrijk als het ‘thuisland’, wat zich vertaalt in hogere verkoopcijfers. Ook vergroot het de kans op vertalingen in andere landen, al heeft Rijnevelds roman, die in 21 landen is of wordt uitgegeven, dat nauwelijks nog nodig.

Poëtisch

The Discomfort of Evening/De avond is ongemak vertelt het verhaal van het meisje Jas. Ze woont op een melkveeboerderij in Noord-Brabant. Haar ouders zijn vroom gereformeerd. Het allereerste hoofdstuk beschrijft hoe, op een dag vlak voor Kerstmis, haar broer Matthies bij het schaatsen door het ijs zakt en verdrinkt. Het is een roman over een gezin dat uit elkaar valt. Over ouders die zozeer gebukt gaan onder hun verdriet dat ze niet langer als ouders functioneren, en over de verschillende rollen die hun drie kinderen vervolgens gaan innemen.

De grote uitdaging voor vertaler Michele Hutchison lag in het voor een Brits lezerspubliek toegankelijk maken van een wereld vol oer-Hollandse details, bovendien geschreven een eigenzinnige, zeer poëtische taal. Omdat het Nederlands en het Engels onder meer qua syntaxis en het gebruik van interpunctie van elkaar verschillen, moest ze soms langere Nederlandse zinnen in kortere Engelse opdelen.

Op verzoek van de Britse uitgever, Faber & Faber, liet ze hier en daar metaforische passages vervallen, want de gemiddelde Britse lezer hecht iets meer aan het adagium less is more dan de Nederlandse. Wat niet wegneemt dat diezelfde Britse lezer juist weer dol is op al die Nederlandse details, waaraan de roman zo rijk is. Want hoe eigenzinnig de roman ook is, The Discomfort of Evening sluit heel mooi aan op het Britse beeld van ons land: koeien, schaatsen, een streng godsbeeld, en een ongeremde vrijmoedigheid in het beschrijven van seksualiteit.

Friese doorlopers

Rijneveld en Hutchison hebben niet intensief met elkaar samengewerkt bij de totstandkoming van de vertaling, voornamelijk omdat Rijneveld al volop bezig was aan een nieuwe roman, en vreesde teveel in de wereld van De avond is ongemak te blijven hangen. ‘Dat was geen gemakkelijke beslissing, maar ik wist meteen dat de koeien en Jas in veilige handen waren bij Michele. Bovendien is mijn Engels niet zo goed, ik ben een beetje de Louis van Gaal van de Nederlandse letteren.’ Wanneer er vragen waren over de bedoelingen van de auteur of de betekenis van bepaalde Nederlandse zaken, stemde Hutchison dat af met Rijnevelds redacteur Sander Blom.

Ella Griffiths, die de rechten van de vertaling kocht voor Faber & Faber, is laaiend enthousiast over het eindresultaat: ‘Het is een eer Marieke Lucas Rijnevelds meesterwerk uit te mogen geven, vooral in de versie van een zo gevoelige en getalenteerde woordkunstenares als Michele Hutchison.’

Natuurlijk heeft Hutchison de Britten niet de volledige rijkdom van het boek kunnen schenken. Het verschil tussen Noren en Friese doorlopers is niet aan hen besteed, wat damslapers precies zijn (iets heel anders dan Damslapers) zullen ze nooit weten. En nog erger: nationale cultuuriconen als Dieuwertje Blok en Boudewijn de Groot – de arme Britten hebben geen idee. Die mag de Nederlandse lezer koesterend voor zichzelf houden.

Volkskrant

 



Articles - FJ Related Plus